Wawel to wzgórze o wysokości 228 m n.p.m w Krakowie, położone na lewym brzegu Wisły. Ma ono charakter zrębu tektonicznego powstałego w miocenie (23-5 mln lat temu) i zbudowanego z górnojurajskich wapieni wieku oksfordzkiego (161-155 mln lat temu). Wapienie te są silnie skrasowiałe i obfitują w liczne rozpadliny, pieczary, jamy (np. Smocza Jama). Dlatego też wzgórze mogło pierwotnie nazywać się wądół, wąwał, wąwel. W średniowieczu słowo wąwel oznaczało wąwóz, jaki dzielił niegdyś dwie części wzgórza.

Na wzgórzu znajduje się kompleks obiektów zabytkowych, z których najważniejsze to:

• Zamek Królewski na Wawelu
• Katedra Wawelska

Według badań archeologicznych ślady pierwszego osadnictwa datuje się na czasy epoki paleolitu, już 50 tys. lat p.n.e. Jako osada położona na szkrzyżowaniu szlaków handlowych szybko się rozwijał. Pierwotne zabudowania w formie zamku powstały tam około VII wieku. Z tego okresu pochodzą kopce Krakusa i Wandy - legendarnych władców osady zamieszkałej w tym czasie przez słowiańskie plemiona Wiślan.

Później powstał w tym miejscu zamek-siedziba królów polskich. Przebudowany renesansowo przez Zygmunta Starego i Zygmunta Augusta. Jeden z największych zabytków Polski

Zamek Królewski na Wawelu renesansowa rezydencja królewska (aż do początku XVII wieku) na Wzgórzu Wawelskim w Krakowie. Niezmiernie ważny obiekt zabytkowy, mający szczególne miejsce w kulturze oraz historii Polski.

• początki w XI wieku na miejscu warownego grodu Wiślan
• rozbudowa murowanych umocnień Zamku przez Wacława II w latach 1290-1300
• w XIV wieku zbudowany w stylu gotyckim przez Kazimierza Wielkiego
• ok. roku 1340 połącznie fortyfikacji Zamku z murami miasta
• 1499 pożar północno-wschodniej części Zamku
• Aleksander Jagiellończyk rozpoczyna przebudowę rezydencji królewskiej w 1504 roku (Eberhard Rosemberger)
• Zygmunt I Stary po wstąpieniu na polski tron, kontynuuje przebudowę
• budowniczowie Franiszek Florentyczyk, Bartłomiej Berrecci, Benedykt z Sandomierza
• pożar z 1595 roku doprowadza do częściowego zniszczenia Zamku
• 1609 Zygmunt III Waza opuszcza Zamek
• 1655-57 ograbienie przez Szwedów
• spalenie podczas Wielkiej Wojny Północnej (1702)
• w czasie zaborów splądrowany i zdewastowany przez stacjonujący garnizon austriacki
• 1880 - Sejm Galicyjski we Lwowie podjął uchwałę o ofiarowaniu zamku wawelskiego cesarzowi Franciszkowi Józefowi na rezydencję
• 1905 - dzięki pertraktacjom władz galicyjskich z rządem wiedeńskim, Wydział Krajowy odebrał zamek z rąk austriackich, po czym rozpoczęto prace renowacyjne i konserwatorskie
• 1911 - ostatni austriacki żołnierz opuścił wawelskie wzgórze
• 1930 powołanie muzeum wawelskiego jako oddziału Państwowych Zbiorów Sztuki

Zachowały się plany monumentalnej rozbudowy i przebudowy wzgórza wawelskiego autorstwa Stanisława Wyspiańskiego i Władysława Ekielskiego; miał być to pomnik dziejów i potęgi Polski (1904–08).

Katedra na Wawelu pod wezwaniem świętych Stanisława i Wacława należy do budowli o największym znaczeniu w historii Polski. Jest koronacyjnym kościołem królów polskich, miejscem wiecznego spoczynku ich, a także wielkich wodzów oraz twórców polskiej kultury, takich jak Adam Mickiewicz i Juliusz Słowacki.

Na miejscu obecnego kościoła gotyckiego istniały dwie katedry romańskie. Najwcześniejsza, tzw. "pierwsza" katedra była przesunięta nieco na wschód w stosunku do dzisiejszego położenia i była poświęcona św. Wacławowi. Została ufundowana przez Kazimierza Odnowiciela. Jej pozostałości (m. in. dolna część krypty) zostały odkryte w czasie XX-wiecznych badań archeologicznych. Drugą katedrę zaczęto budować za Bolesława Chrobrego, budowę kontynuował Władysław Herman (od niego jest nazywana "hermanowską"), a dokończył Bolesław Krzywousty. Zachowało się z niej nieco więcej niż z pierwszej – m. in. krypta (p.w. św. Leonarda) i dolna część wieży Srebrnych Dzwonów.

W roku 1089 prawdopodobnie sprowadzono ze Skałki szczątki biskupa Stanisława Szczepanowskiego. Od tego czasu z katedrą związany jest kult tego świętego.

W roku 1320 jeszcze w katedrze romańskiej Władysław Łokietek koronował się na króla Polski. Biskup krakowski Nanker wkrótce potem rozpoczął budowę nowej katedry.

Katedrę otaczają trzy wieże. Od strony północnej wieża Zygmuntowska, na której wisi słynny dzwon "Zygmunt". Wyższa jest od niej wieża Zegarowa, zwieńczona wykwintnym barokowym hełmem, natomiast od strony południowej znajduje się trzecia wieża zwana Srebrnych Dzwonów lub Wikaryjską.

We wnętrzu katedry, nad filarami międzynawowymi, stoją cztery posągi Ojców Kościoła: śś. Hieronima, Ambrożego, Grzegorza oraz Augustyna. Pomiędzy filarami nawy głównej, po obu jej stronach znajdują się sarkofagi najwiekszych spośród Królów Polski.Władysława Jagiełły (zm. w 1434 r.), Kazimierza Wielkiego, a po przeciwnej stronie, Władysława Łokietka i Władysława Warneńczyka. Wewnątrz nie ma szczątków młodego władcy. Zginął on w bitwie pod Warną w 1444 r., a jego ciała nigdy nie odnaleziono. Jest to więc grób symboliczny. Sarkofagi z czerwonego marmuru wykonane zostały przez Wita Stwosza.

Pośrodku świątyni znajduje się konfesja św. Stanisława, w której złożono relikwie św. Floriana, a w 1254 r. szczątki św. Stanisława, głównego patrona Polski. XVII-wieczna trumna zrobiona jest ze srebra i ozdobiona medalionami z życia św. Stanisława. Jest tam m.in. scena bitwy pod Grunwaldem, ponieważ uważano, że św. Stanisław przyczynił się do wygranej. Konfesja zwana jest Ara Patriae, czyli Ołtarz Ojczyzny. Tu przez wieki królowie składali zdobyczne trofea. Tutaj np. król Władysław Jagiełło zawiesił chorągwie krzyżackie zdobyte pod Grunwaldem (1410). Ostatnią chorągiew złożył tu Jan III Sobieski po wspaniałym zwycięstwie nad Turkami pod Wiedniem (1683). Obok konfesji św. Stanisława można zobaczyć nagrobki biskupów: Marcina Szyszkowskiego, Piotra Gembickiego, Jana Małachowskiego i Kazimierza Łubieńskiego.

Ołtarz główny pochodzi z fundacji biskupa Piotra Gembickiego. Przed nim odbywały się koronacje królewskie. Za ołtarzem widoczne są fragmenty polichromii z 2 połowy XIV wieku.

W środkowym występie schodów prowadzących do ołtarza pochowany jest kardynał Fryderyk Jagiellończyk, syn króla Kazimierza Jagiellończyka, a na lewo od jego grobu spoczywała w latach 1399 - 1949 święta królowa Jadwiga.

W katedrze znajduje się też krucyfiks pochodzący z końca XIV stulecia. Jest to słynący cudami krzyż świętej królowej Jadwigi. Przed nim modliła się św. Jadwiga i według legendy przemówił do niej ukrzyżowany Chrystus. W związku z tym w 1987 r. relikwie królowej umieszczono w mensie ołtarza przed krucyfiksem.

W katedrze znajdują się też pomniki nagrobne króla Michała Korybuta Wiśniowieckiego i Jana III Sobieskiego. W krypcie pod Wieżą Srebrnych Dzwonów spoczywa marszałek Józef Piłsudski.

Kaplice:

• Kaplica biskupa Samuela Maciejowskiego
• Krypta Wieszczów - w niej pochowano Adama Mickiewicza i Juliusza Słowackiego.
• Kaplica Lipskich - oprócz pomników i obrazu św. Mateusza znajduje się w niej na kopule alegoryczna polichromia z XVIII stulecia.
• Kaplica Skotnickich
• Kaplica biskupa Andrzeja Zebrzydowskiego
• Kaplica biskupa Piotra Gamrata
• Kaplica Mariacka - tutaj przechowuje się Najświętszy Sakrament. Spoczywa tam król Stefan Batory i królowa Elżbieta Pilecka, trzecia żona Władysława Jagiełły.
• Kaplica biskupa Piotra Tomickiego - na ołtarzu znajdują się relikwie polskiego kronikarza biskupa krakowskiego bł. Wincentego Kadłubka.
• Kaplica biskupa Andrzeja Stanisława Kostki Załuskiego
• Kaplica Jana Olbrachta - naprzeciw tej kaplicy znajduje się sarkofag króla Kazimierza Wielkiego.
• Kaplica Jakuba Zadzika
• Kaplica biskupa Jana Konarskiego - naprzeciw tej kaplicy znajduje się pomnik królowej Jadwigi i insygnia wyjęte z jej grobu. Są one drewniane, bo królowa wszystkie swoje klejnoty podarowała na odnowienie Akademii Krakowskiej.
• Kaplica Zygmuntowska - wykonał ją Bartłomiej Berecci. Konsekrowana w roku 1533. Kaplica postawiona jest na planie kwadratu, nakryta kopułą ze złotą łuską. Naprzeciw ołtarza znajdują się nagrobki króla Zygmunta I Starego i króla Zygmunta Augusta. Pochowana jest tam również królowa Anna Jagiellonka.
• Kaplica dynastii Wazów - stanowi mauzoleum dynastii Wazów
• Kaplica Szafrańców
• Kaplica Potockich
• Kaplica Świętokrzyska - wznosi się tam nagrobek króla Kazimierza Jagiellończyka, dzieło Wita Stwosza.
• Kaplica królowej Zofii - na początku XX wieku polichromię w tej kaplicy wykonał Władysław Tetmajer.
• Kaplica Czartoryskich - przechodzi się z niej do grobów królewskich.

Należy jeszcze wspomnieć o grobach królewskich. Spoczywają tam od Władysława Łokietka aż do końca Rzeczpospolitej Szlacheckiej prawie wszyscy królowie i królowe Polski. Nie ma wśród nich Ludwika Węgierskiego, Władysława Warneńczyka, Aleksandra Jagiellończyka, Henryka Walezjusza, Augusta III i Stanisława Augusta Poniatowskiego. Oprócz władców w podziemiach spoczęli także:

• Adam Mickiewicz
• Juliusz Słowacki
• Władysław Sikorski
• Tadeusz Kościuszko
• Józef Poniatowski
• Józef Piłsudski

Jest to jaskinia krasowa w obrębie zrębu Wawelu, jedna z turystycznych atrakcji Krakowa. Z jaskinią wiąże się legenda o Smoku Wawelskim, upamiętniona w 1972 jego pomnikiem autorstwa Bronisława Chromego.

Główny ciąg jaskini stanowi trasa turystyczna o długości 81 m. Rozpoczyna się ona na terenie zamku na Wawelu, za pomocą kręconych schodów o długości ok. 21 m zwiedzający dostają się do jaskini. Na trasie znajdują się trzy komory, największa o długości 25 m i wysokości do 10 m. W niektórych miejscach ściany i sklepienie jakini wzmocnione są ceglanymi murami i filarami, jeden z nich zasłania komin prowadzący do innego otworu jaskini. Wyjście znajduje się poza obrębem murów zamku, w pobliżu koryta Wisły.

Pozostałe część jaskini jest niedostępne dla turystów. Stanowią je dwa ciągi korytarzy: pierwszy rozpoczynający się w pobliżu wyjścia, prowadzi w kierunku południowym w stronę rzeźby Smoka Wawelskiego. Do drugiego, znacznie dłuższego, uzyskano dostęp po przebiciu tunelu w 1974. Jest to system niewielkich sal i korytarzy z syfonem w początkowej części. Osobliwością znajdujących się tam jeziorek jest rzadki skorupiak – studniczka tatrzańskiego.

Jaskinia ta, jak i inne w obrębie wzgórza wawelskiego, znana była od dawna. Wspomina o nich już Jan Długosz, jednak pierwsza pisemna wzmianka o tej konkretnej jaskini pochodzi z I połowy XVI w. W 1565 król Zygmunt II August ze względów bezpieczeństwa polecił zamurować otwory, gdyż zamieszkiwali w nich włóczędzy, żebracy, biedota itp. Niedługo później jednak Smocza Jama znów była użytkowana, istniała tam ciesząca się szeroką sława karczma (opisał ją w wierszu Jan Andrzej Morsztyn), a nawet dom publiczny. Pod koniec XVIII w. dolne wejście od strony Wisły zamurowano w związku z pracami fortyfikacyjnymi. Istniały dwa otwory w stropie, jeden z nich wykorzystał w 1829 Ambroży Grabowski w celu dostania się do jaskini; wnętrze jednak było zagruzowane, w miejscu, gdzie przebiegały nad Smoczą Jamą mury obronne, wymurowano podtrzymujące filary. Rok później otwory te zamurowano, jednak w 1842 Senat Wolnego Miasta Krakowa nakazał odgruzowanie jaskini i udostępnienie jej publiczności. Po zajęciu miasta przez Austriaków, dolny otwór ponownie zamurowano, wykuto również tunel stanowiący część systemu wodociągów, w 1918 wykorzystany do wybudowania kręconych schodów prowadzących do Smoczej Jamy; wtedy też zainstalowano oświetlenie elektryczne.

Pierwsze badania naukowe Smoczej Jamy prowadzono w drugiej połowie XIX w. (prof. Alojzy Alth w 1874). Od 1966 trwały kompleksowe badania, m.in. w celu zabezpieczenia jaskini przed zawaleniem. W 1974 przebito 4-metrowy tunel do nieznanych korytarzy zlokalizowanych metodami geofizycznymi. W wyniku badań speleologicznych, m.in. w 1983, 1995 i 1996, odkryto dalsze partie jaskini.

Rynek Główny w Krakowie jest największym rynkiem w całej Europie, a jego wymiary to 200x200m. Wytyczono go podczas lokacji miasta w 1257 r. na rozkaz krakowskiego księcia Bolesława Wstydliwego.

Wytyczono go z myślą, aby miejscowi oraz podążający szlakami handlowymi kupcy mieli dość miejsca, by móc sprzedawać tu swe towary. Pozostałością licznych niegdyś kramów kupieckich są zajmujące się w centrum Rynku Sukiennice.



Od czasu powstania placu, jego poziom podniósł się w niektórych miejscach o ponad 5 m. Pod nim znajdują się olbrzymie piwnice. Mieści się tam także kawiarnia Pod Ratuszem i teatr "Maszkaron" oraz mini-muzeum archeologiczne w podziemiach kościoła św. Wojciecha. Istnieje podziemne połączenie Wieży Ratuszowej i Sukiennic, a poniżej głównej ich hali znajduje się długa na 100 m i wysoka na 5 m hala średniowieczna. Inna ukryta pod powierzchnią Rynku przestrzeń w okolicach Sukiennic to leżące od strony ul. Siennej - tzw. Kramy Bogate (ok. 1200 m²).

Niemal wszystkie kamienice i pałace wokół Rynku to kilkusetletnie obiekty zabytkowe. Mieszczą się w nich m.in.: Muzeum Historyczne Miasta Krakowa i Międzynarodowe Centrum Kultury oraz renomowane sklepy z ekskluzywnymi towarami. Najbardziej znane restauracje to Wierzynek (nr 15) i Hawełka - Tetmajerowska (nr 34). Inne: Wentzl (nr 19), Redolfi (nr 38) i Pod Słońcem (nr 43). Warto zwrócić uwagę na kawiarnię Vis a Vis pod nr 29. To było ulubione miejsce Piotra Skrzyneckiego, twórcy Piwnicy Pod Baranami. Jego figura w charakterystycznym kapeluszu na głowie przesiaduje nadal w tym lokalu lub też w kawiarnianym ogródku na Rynku.

Kościół archiprezbiterialny pw. Wniebowzięcia Maryi Panny jest świątynią położoną przy północno-wschodnim narożniku Rynku Głównego. Należy on do najbardziej znanych zabytków Krakowa i Polski.

Według Długosza gotycki kościół został ufundowany przez biskupa krakowskiego Iwo Odrowąża w 1221-1222 r. na miejscu drewnianej świątyni. W latach 1290-1300 wzniesiono częściowo na jego fundamentach kościół w stylu gotyckim, ponad pół wieku później dobudowano prezbiterium.

Obecna bryła jest wynikiem przebudowy kościoła z typu halowego na bazylikowy, która miała miejsce w latach 1392-1397. Charakterystycznym elementem jest uznawany za jeden z najciekawszych w Europie, drewniany późnogotycki hełm wieży północnej, dzieło mistrza Matiasa Heringka. Hełm wieży południowej jest późniejszy i pochodzi z czasów renesansu. Najcenniejszym obiektem we wnętrzu jest wielki późnogotycki ołtarz Zaśnięcia Najświętszej Maryi Panny, pierwsze i najbardziej znane z dzieł Wita Stwosza, powstałe w latach 1477-1489.

Przy wejściu do bazyliki od strony placu Mariackiego zamontowana jest kuna (tzw. obręcz pokutników), którą zakładano dawniej na głowy szczególnych grzeszników. Obręcz pokutników była zamontowana na takiej wysokości, aby skazany na nią nie mógł ani wyprostować się, ani uklęknąć - co miało tym bardziej uprzykrzyć karę. Przez wieki poziom płyty placu podniósł się i obecnie obręcz znajduje się niewiele ponad ziemią.

Z wieży północnej (wyższej) co godzinę grany jest hejnał. Jest on jednym z symboli Krakowa.

Podlegały przez wieki wielu przemianom i ich obecny kształt w niczym nie przypomina dawnych Sukiennic. Już w roku 1257 książę Bolesław Wstydliwy przy lokacji Krakowa zobowiązał się postawić kramy sukienne. Stanowiły one podwójny rząd kramów kamiennych,tworzących jakby uliczkę po środku Rynku. Sukiennice w tej postaci przetrwały do połowy XIV stulecia.

Nowe, murowane Sukiennice wystawił król Kazimierz III Wielki. Środkowa hala o długości 108 m, szerokości 10 m z dwoma rzędami kramów na głębokość 7,5 m. W osi długiej było to 18 kramów, które nakryte były sklepieniami, a otwarte do wnętrza ostrołukowymi lub półkolistymi portalami. Od strony południowej i północnej wybudowano zdwojone, ostrołukowe arkady.

Przypominały one już kształtem obecne Sukiennice. Budowla ta przetrwała jako gotycka do 1555 roku, kiedy spłonęła. Wkrótce przystąpiono do odnowienia spalonych Sukiennic. Pracami kierował mistrz Pankracy, który zasklepił kolebkowo wielką halę Sukiennic. Wtedy budynek zwieńczono attyką o podziałach arkadowych i grzebieniu z maszkaronami projektu Santi Gucciego. Dobudowano także kolumnowe loggie, prawdziwą renesansową ozdobę Sukiennic, które zaprojektował Jan Maria Padovano. Można śmiało powiedzieć, że renesansowa przebudowa Sukiennic stworzyła wybitne dzieło sztuki.

W latach 1875 - 1879 Sukiennice przebudowano według projektu Tomasza Prylińskiego. Dolna hala została przekształcona w ciąg drewnianych kramów handlowych, rozlokowanych wzdłuż ścian. Przebito przejście w poprzek Sukiennic i ozdobiono go ryzalitami. Na szczytach ryzalitów omieszczone zostały maszkarony, przedstawiające karykatury ówczesnych prezydentów Krakowa.

Obecnie na piętrze Sukiennic znajduje się Galeria Polskiego Malarstwa i Rzeźby XIX wieku. Stanowi ona oddział Muzeum Narodowego.

Głównym gmachem administracyjnym Krakowa był zawsze ratusz, z którego, po zburzeniu w 1820, ocalała tylko gotycka wieża. Spośród budynków rynkowych Ratusz wyróżniał się swoją sylwetką: wysoka wieża, zwieńczona kiedyś gotyckim hełmem ze wspaniałym zegarem, z przylegającym korpusem zamkniętym trójkątnym szczytem i spichlerz. Dawniej znajdowały się w nim Izba Pańska, Izba Ławnicza i w podziemiach więzienie z izbą tortur.

Zdobiący wieżę gotycki hełm spłonął w 1680 roku w czasie pożaru wywołanego piorunem. Odbudowę wieży w latach 1683 - 1686 prowadził królewski architekt Piotr Beber. Zaprojektował on nowy, imponujący hełm o charakterze barokowym, ale już bez zegara. Barokowe zwieńczenie wieży przetrwało tylko do 1783 roku. Wówczas rozebrano walący się już hełm i zastąpiono go, ufundowanym przez biskupa Kajetana Sołtyka, skromniejszym zwieńczeniem.

Obecnie wejście do wieży strzeże para lwów, które powstały na początku XIX wieku. U wejścia zachował się gotycki portal z herbem Krakowa i godłem Polski. Na parterze znajduje się niespotykany zestaw gmerków z 1444 roku, jedyny tego typu w Polsce, jest również europejskim unikatem. W wieży, będącej filią Muzeum Historycznego miasta Krakowa, eksponowane są pamiątki dotyczące historii miasta.

Pomnik Adama Mickiewicza w Krakowie, przez krakowian zwany również Adasiem, znajduje się na Rynku Głównym, u wylotu Sukiennic w kierunku ulicy Siennej.

Pomnik powstał według projektu Teodora Rygiera, uroczyste odsłonięcie nastąpiło 16 czerwca 1898 roku, czyli w 100 rocznicę urodzin Adama Mickiewicza.

Pomnik przedstawia poetę stojącego na postumencie u stóp którego, na wielostopniowym cokole znajdują się cztery alegorie: Ojczyzna, Męstwo, Nauka i Poezja. Na cokole umiesczona została dedykacja: "Adamowi Mickiewiczowi Naród"

17 sierpnia 1940 roku pomnik został zniszczony przez hitlerowców okupujących miasto. Po wojnie pomnik został zrekonstruowany z elementów odnalezionych w 1946 roku na złomowisku w Hamburgu. Odsłonięcie rekonstrukcji nastąpiło 26 listopada 1955, w 100 rocznicę śmierci wieszcza.

Obecnie Adaś jest ulubionym miejscem spotkań krakowian i turystów. To najczęściej fotografowany i najbardziej rozpoznawany pomnik Krakowa. Stanowi również centrum wielu uroczystości, manifestacji, happeningów. To pod Adasiem kibice krakowskich drużyn świętują sukcesy sportowe. Tradycją jest, iż w dniu imienin wieszcza krakowskie kwiaciarki składają kwiaty u stóp poety.

Z pomnikiem wiąże się nowa krakowska tradycja popularna wśród krakowskich maturzystów. W czasie studniówek, abiturienci obskakują na jednej nodze postument, wierząc, że liczba okrążeń równa będzie ocenom z ich matury.

Należy on do najstarszych w Krakowie. Według legendy wygłaszał tu swoje kazania Święty Wojciech przed wyprawami misyjnymi na Prusy w X wieku.
W kościele tym można wyodrębnić kilka kolejnych faz: przedromańską, romańską (portal od strony pd.), gotycką, renesansową i barokową. Prawdopodobnie zbudowano go na szczątkach drewnianej, być może jeszcze pogańskiej budowli. Na uwagę zasługuje krucyfiks w tęczy (z XV wieku) oraz obraz św. Wojciecha (z XVII wieku, domniemane dzieło Kaspra Kurcza).
W podziemiach znajduje się Muzeum Dziejów Rynku.

Ulica Floriańska należy do najważniejszych ulic w śródmieściu Krakowa. Biegnie od Rynku Głównego do Bramy Floriańskiej i ma 335 m długości. Nazwa pochodzi od Bramy Floriańskiej która zamyka od północy perspektywę ulicy i prowadzi w kierunku kościoła św. Floriana.
Obecnie ulica ma charakter ruchliwego miejskiego deptaka ze zwartą zabudową złożoną przede wszystkim z 2- i 3-pietrowych kamienic, często wyróżniających się bogactwem elementów architektonicznych i wystroju wnętrz. W wielu z nich, pomimo licznych modernizacji i przebudów, zachowały się jeszcze relikty architektury średniowiecznej.

Ulica została wytyczona w czasie wielkiej lokacji w roku 1257 w miejscu dawnego traktu prowadzącego z Krakowa w kierunku północnym. Po raz pierwszy wzmiankowana jako bezimienna w roku 1284. Obecną jej nazwę po raz pierwszy odnotowano na poczatku XIV wieku. W 1330 r. było już przy ul. Floriańskiej co najmniej 10 domów, zaś pod koniec XV w. większość jej zabudowy była już murowana. Początkowo zabudowa ulicy miała charakter w przeważającej części mieszkalny. Tutejsze domy należały zazwyczaj do zamożnych warstw mieszczaństwa, a także szlachty. Od końca XVIII wieku powstawały przy ul. Floriańskiej liczne domu zajezdne i hotele, restauracje i muzea, stopniowo wypierające tradycyjną funkcję mieszkalną. W 1882 r. uruchomiono na ul. Floriańskiej linię tramwaju konnego przekształconą następnie (w 1901 r.) w linię elektryczną.

Pochodzi ona z początku XIV wieku. Liczy od gałki hełmu 34,5 m wysokości. Nad bramą wejściową znajdował się kiedyś orzeł zastąpiony w 1882 roku orłem piastowskim według projektu Jana Matejki. Wewnątrz znajduje się klasyczny ołtarz z początku XIX wieku z późnobarokową kopią cudownego obrazu Matki Boskiej Piastowskiej. Od strony miasta widnieje płaskorzeźba wyobrażająca św. Floriana.

Przez bramę biegł trakt do Kleparza koło Kościoła św. Floriana.

Jest to budowla obronna, służąca do zwiększenia ochrony bramy. Składał się z osłoniętego przejścia (tzw. szyi), która łączyła mur obronny z np.: basztą, wieżą, basteją, rondelą, tarasem, bastionem lub rawelinem. Barbakan rozpowszechnił się w średniowieczu i w różnych formach przetrwał do połowy XVIII w. Najstarszy zachowany barbakan w Europie pochodzi z I połowy XIII w. i znajduje się w Carcassonne we Francji. W Polsce zachowały się: barbakan w Krakowie (XV w.), w zamku biskupim w Siewierzu (XVI w.), na Jasnej Górze (XVII w.), natomiast obecny barbakan warszawski jest prawie w całości rekonstrukcją powojenną.

Kościół św. Andrzeja w Krakowie, przy ulicy Grodzkiej, jest świątynią zbudowaną w stylu romańskim około 1100 roku z fundacji palatyna Sieciecha na terenie ówczesnej osady Okół.

Jest to kościół z dwuwieżowym masywem zachodnim, transeptem i emporami. W XVIII w. jego wnętrze zostało zbarokizowane, m. in. przez Baltazara Fontanę. W pobliżu znajduje się pojezuicki kościół św. Piotra i Pawła.

Jest to jeden z najstarszych i jednocześnie najlepiej zachowany kościół romański w Krakowie, mimo przebudów w początku XIII w. i w XVII wieku jego bryła zewnętrzna zachowała wiele z pierwotnego wyglądu.

Kościół ten jest położony przy ulicy Grodzkiej w pobliżu kościoła św. Andrzeja. Jest to jedna z pierwszych budowli baroku w Polsce, fundowana dla jezuitów przez Zygmunta III. Plan jest prawdopodobnie autorstwa Giovanniego de Rossis, a realizowany był najpierw przez Józefa Brizio (ok. 1595), następnie modyfikowany przez Jana Marię Bernardoniego. Ostateczny kształt kościołowi nadał w latach 1605-1619 Jan Trevano i to on jest autorem fasady, kopuły i wystroju wnętrza. Ogrodzenie z rzeźbami apostołów pochodzi z XVIII wieku i jest projektu Kacpra Bażanki.

Kościół ma jednonawowy korpus w typowym dla baroku systemie ścienno-filarowym, z nawami bocznymi pełniącymi jednocześnie funkcję kaplic bocznych, transept z kopułą na skrzyżowaniu oraz prostokątne prezbiterium zamknięte półkolistą apsydą. Dwukondygnacyjna fasada przypomina rzymski kościół Santa Susana Carla Maderny, ale są w niej też echa fasady głównego kościoła jezuickiego, Il Gesu w Rzymie. W niszach znajdują się posągi świętych jezuickich dłuta D. Heela, a nad portalem głównym godło zakonu jezuitów; w górnej kondygnacji św. Zygmunt i św. Wacław.

Oświetlenie wnętrza zostało podporządkowane teatralizacji mszy św. w baroku: światło miało skupiać się na księdzu odprawiającym mszę świętą, a boczne filary wspierające kopułę stwarzać wrażenie kulis teatralnych. Stiukowa dekoracja, głównie na sklepieniach, jest autorstwa G. B. Falconiego: w apsydzie prezbiterium są to sceny z życia św. św. Piotra i Pawła oraz posągi patronów Polski - św. Wojciecha i św. Stanisława. W nawach bocznych dekoracja staje się bardziej swobodna - pojawiają się tam postacie puttów wplecionych w ornamentalne kompozycje i plafony.

Wśród elementów wyposażenia wnętrza wyróżnia się nagrobek biskupa Andrzeja Trzebnickiego z końca XVII wieku, a także zaprojektowane przez Kacpra Bażankę: ołtarz główny z obrazem Józefa Brodowskiego oraz nagrobki rodzin Branickich i Brzechffów.

W podziemiach kościoła pochowany jest ks. Piotr Skarga.

Jest to najstarszy budynek Akademii Krakowskiej. W 1400 nastąpiła odnowa Akademii Krakowskiej z pieniędzy i kosztowności, które przeznaczyła na ten cel królowa Jadwiga. Wtedy wykupiono teren na rogu ulicy św. Anny i Jagiellońskiej, na którym powstało właśnie Collegium Maius. Wkrótce potem wybudowano Collegium Minus i Collegium Iuridicum. W Collegium Maius na parterze mieściły się lektoria, a na piętrze Stuba Communis (izba wspólna), biblioteki i mieszkania profesorskie.

Obecnie znajduje się tam Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego zawierające głównie przedmioty związane z dziejami uniwersytetu. W zbiorach muzealnych znajduje się zespół przyrządów astronomicznych, w tym także te, którymi posługiwał się Mikołaj Kopernik. Wśród eksponatów znajduje się bezcenne astrolabium arabskie z 1054 oraz tzw. Globus Jagielloński, na który jest jednym z najstarszych globusów, na którym umieszczono nazwę Ameryka.

Collegium Maius ma też wspaniały, malowniczy dziedziniec ze studnią i krużgankami, które posiadają kryształowe sklepienie. Na zewnątrz można podziwiać piękny gotycki wykusz.

Kazimierz jest obecnie dzielnicą Krakowa, lecz od XIV do początków XIX wieku był samodzielnym miastem położonym na południe, ale w bezpośredniej bliskości Krakowa. Przez wiele wieków wpółżyły w nim i przenikały się nazwajem dwie wielkie kultury, żydowska i chrześcijańska. Obecnie jest on częstym miejscem wycieczek turystów i Krakowian.

Na terenach późniejszego miasta Kazimierz już w czasach wczesnego średniowiecza istniały liczne osady, korzystające z bliskości królewskiej stolicy Krakowa. Najstarsza z nich istniała wokół Skałki, gdzie znajdowała się wówczas romańska rotunda i gdzie później w roku 1079, już w czasie istnienia kościoła św. Michała męczęńską śmiercią zginął biskup krakowski św. Stanisław.

W południowej części przyszłego miasta znajdowała się niewielka osada skupiona wokół istniejącego do roku 1787 kościoła św. Jakuba.

Na wschodzie, w okolicach dzisiejszej ulicy Szerokiej, istniała od XII wieku wieś Bawół, skupiona wokół kościoła św. Wawrzyńca, który również nie przetrwał do czasów dzisiejszych - rozebrano go pod koniec XVIII wieku.

W roku 1335, pomiędzy istniejącymi wówczas dwoma korytami Wisły Kazimierz III Wielki założył nowe miasto, nadając mu własne imię. Celem powstania Kazimierza miała być ochrona od południa stolicy państwa - Krakowa. Wagę przedsięwzięcia podkreśla szybko podjęta budowa murów obronnych z narożnymi basztami i czterema bramami oraz potężnych kościołów, parafialnego Bożego Ciała i augustiańskiego Katarzyny. Plan miasta odzwierciedlał typowe dla średniowiecza założenia urbanistyczne z regularnie rozplanowanymi ulicami, otaczającymi centralny plac, którego obecnym fragmentem jest Plac Wolnica.

Centralną budowlą placu stał się wybudowany wówczas ratusz, mieszczący obecnie muzeum historyczne. Głównymi ulicami miasta, wybiegającymi z rynku były w kierunku południowym Wielicka (obecnie Krakowska), na północ Krakowska, na zachód św. Jakuba (obecnie Skawińska) oraz Piekarska i na wschód św. Wawrzyńca.

Poza obrębem miejskich murów obronnych ulokowano przedmieścia, największe z nich Stradom nazywane również Mostem Królewskim, ulokowane po drugiej strony nieistniejącego obecnie koryta Wisły, między Kazimierzem a Wawelem. Pozostałe przedmieścia to Blechy (później Podbrzezie) w okolicach dzisiejszej ulicy Miodowej i Podbrzezie oraz Szewskie, położone pomiędzy dawną Bramą Krakowską a korytem Wisły, obecnie ulicą Dietla.

Istotnym wydarzeniem w dziejach Kazimierza stało się zlokalizowanie na terenach dawnej wsi Bawół w roku 1495 tzw. "miasta żydowskiego" ("oppidum iudaeorum") decyzją Jana Olbrachta, który z powodów politycznych i ekonomicznych polecił przesiedlić tamże Żydów zamieszkujących dotychczas w Krakowie. Tak powstała dzielnica żydowska, wyraźnie oddzielona od zamieszkałej przez chrześcijan, przez wiele wieków rozwijała się autonomicznie. Powstawały liczne synagogi (z których obecnie istnieje 7), szkoły i uczelnie, cmentarze a także okazałe domy mieszkalne, szczególnie szybko bogacących się kupców i bankierów żydowskich. Kazimierz stał się tym samym istotnym ośrodkiem kultury żydowskiej w Polsce i na świecie, którego najistotniejszymi postaciami byli rabin Mojżesz Isserles oraz Natan Spira.

Jak wiele miast polskich, okres potopu szwedzkiego doprowadził wraz z późniejszą okupacją w czasach Wojny Północnej do zrujnowania Kazimierza. Czasy te przetrwała część budynków, głównie ulokowanych wzdłuż głównego traktu komunikacyjnego miasta, obecnej ulicy Krakowskiej, oraz zespoły kościelne. Te wkrótce po opuszczeniu miasta przez Szwedów zaczęły się szybko rozwijać, o czym świadczą powstałe w tamtym okresie barokowe zespoły kościoła Paulinów na Skałce, Trynitarzy oraz kościoła Misjonarzy na Stradomiu.

Z biegiem wieków i stałym rozwojem zarówno Kazimierza jak i Krakowa dotychczas utrzymywana odrębność miast stała się anachronizmem. W czasie trwania Sejmu Czteroletniego w wyniku prac Komisji Dobrego Porządku podjęto więc decyzję o włączeniu Kazimierza w struktury miejskie Krakowa jako jego nowej dzielnicy.

Lata 1815-1846, okres istnienia Wolnego Miasta Krakowa, umożliwiły dalszy rozwój dzielnicy zgodnie z ówczesnymi koncepcjami urbanistycznymi, nazywanymi wtedy "planami upięknienia", opracowanymi w latach 40 przez architekta Karola Kremera. Dotychczasowa odrębność "miasta żydowskiego" została zlikwidowana wraz z wyburzeniem jego murów w roku 1822, tym samym umożliwiając ekspansję ludności żydowskiej na teren całego Kazimierza.

Lata późniejszej autonomii galicyjskiej (1866-1918) przyniosły niezwykle istotną dla integracji z dotychczasowymi dzielnicami Krakowa zmianę. Zasypane zostało otaczające Kazimierz od północy koryto Wisły, tworząc na jego miejscu nową ulicę Dietla, nazywaną również Plantami Dietlowskimi.

Czarną kartę w historii Kazimierza stanowią czasy II wojny światowej. Niemieccy okupanci utworzyli getto po południowej stronie Wisły w obrębie dzielnicy Podgórze, do którego przeniesiona została cała, licząca wówczas blisko 45 tysięcy członków społeczność żydowska Krakowa. Późniejsza likwidacja getta doprowadziła do unicestwienia praktycznie całej społeczności, z której nieliczni ocaleli decydowali się raczej na wyjazd z kraju poszukując nowej nadziei w powstającym państwie Izrael. Zabytki kultury żydowskiej, szczególnie miejsca kultu religijnego, były regularnie dewastowane i wykorzystywane np. w charakterze magazynów amunicji.

Obecnie społeczność żydowska Krakowa liczy około 150 osób.

Synagoga Stara na krakowskim Kazimierzu jest najstarszą zachowaną synagogą w Polsce i jednym z najcenniejszych zabytków żydowskiej architektury sakralnej. Pochodzi z początku XVI wieku, została przebudowana m. in. w latach 1557-1570 przez Matteo Gucciego. Obecnie mieści się w niej Muzeum Historyczne miasta Krakowa. W synagodze Tadeusz Kościuszko wzywał Żydów do wzięcia udziału w powstaniu.

Synagogę ufundował przewodniczący kahału Żydów z krakowskiego Kazimierza Izaak Jakubowicz, po uprzednim otrzymaniu stosownego zezwolenia od króla Władysława IV (30 kwietnia 1638 r.). Budowa opóźniła się ze względu na protesty okolicznych chrześcijan, którzy twierdzili, że synagoga będzie się znajdować zbyt blisko ich domów. Jakubowicz w końcu jednak zdołał przekonać do swoich racji biskupa Jakuba Zadzika i w 1644 r. nastąpiło uroczyste otwarcie świątyni.

Po remoncie w latach 1983-1996 synagoga została otwarta dla zwiedzających. Można w niej obejrzeć archiwalne filmy o przedwojennym życiu kazimierskich Żydów i ich zagładzie w latach II wojny światowej.

Jest to obecnie jedyna spośród żydowskich świątyń na krakowskim Kazimierzu, w której regularnie odbywają się nabożeństwa. Ufundował ją Izrael Isserles Auerbach, kupiec i bankier Zygmunta Augusta, dla swojego syna Mojżesza Isserlesa. Nazwa synagogi wywodzi się od hebrajskiego tytułu Rabi Mosze, którym w stosunku do Mojżesza Isserlesa posługiwali się członkowie gminy żydowskiej.


Od roku 1553 Izrael Isserles starał się u króla o zezwolenie na adaptację własnego domu na bożnicę. Zgoda wydana została w roku 1556. Wkrótce jednak, w roku 1557 pożar zniszczył znaczącą część miasta żydowskiego wraz z drewnianą wówczas synagogą. Ponownie zezwolenie króla było konieczne do odbudowania świątyni, po uzyskaniu którego prace budowlane ruszyły w roku 1558, kierowane prawdopodobnie przez Stanisława Baranka. XVII i XVIII wiek przyniosły kolejne przebudowy, obejmujące również drewniane i murowane przybudówki.

Znaczące zmiany w konstrukcji przyniosła w roku 1829 przebudowa kierowana przez architekta Antoniego Pluszyńskiego. Podwyższono wówczas salę dla mężczyzn, na miejscu drewnianych przybudówek od strony północnej postawiono murowane konstrukcje, dobudowano także salę przeznaczoną dla kobiet od strony zachodniej. Pierwotnie sala ta prawdopodobnie znajdowała się nad przedsionkiem od strony północnej. Sala mężczyzn połączona została z nową salą dla kobiet otworami okiennymi. Podobne, półkoliste okna znalazły się we wschodniej i zachodniej ścianie budynku.

W roku 1882 w ramach prac budowlanych usunięto od strony północnej drewniany ganek i schody prowadzące na piętro, które zastąpiono metalowymi.

Ostatnie przed wojną prace prowadzone były w roku 1933 pod kierownictwem architekta Hermana Gutmana. Dokonano wielu prac konserwacyjnych, zabezpieczono fundamenty i zadaszenie sali mężczyzn, odnowiono salę kobiet, wymieniono konstrukcję dachu.

W czasie II wojny światowej synagoga mieściła niemiecki wojskowy magazyn. Większość wyposażenia została wywieziona lub zniszczona, piękna metalowa bima prawdopodobnie przetopiona do wykorzystania w przemyśle wojskowym.

Ponownie otwarto synagogę dla kultu w 1945 roku. W latach 1958 - 1968 z inicjatywy Kongregacji Wyznania Mojżeszowego w Krakowie oraz władz miejskich, wspartych dotacją międzynarodowej organizacji pomocy Żydom "Joint Distribution Committee" dokonano gruntownych prac konserwatorskich. Kierowana przez architekta Stefana Świszczowskiego renowacja obejmowała nowe pokrycie dachów, odwodnienie murów, odnowienie tynków, rekonstrukcję bimy na podstawie zdjęć przedwojnnych, konserwację Aron ha-kodesz, skarbony oraz tablicy pamiątkowej. Uzupełniono także brakujące wyposażenie synagogi.

Po południowej stronie Aron ha-kodesz znajduje się szczególne krzesło, które nigdy nie jest zajmowane. Według legendy w tym właśnie miejscu zawsze modlił się Remu, stąd teraz na znak szacunku jego dawne miejsce pozostaje wolne.

Przy Synagodze Remuh mieści się kirkut założony w 1533 r., na którym znajdują się cenne macewy z XVI - XVIII w. Cmentarzu mieści również grób Mojżesza ben Isserlesa, który został pochowany na nim w 1572 r. Cieszy się on szczególnym szacunkiem.

Cmentarz Remuh na Kazimierzu, zwany również Starym, powstał w 1551 roku. Obecnie jest jednym z najstarszych cmentarzy w Europie.

Zniszczony niemal całkowicie podczas niemieckiej okupacji w czasie II wojny światowej (ocalało wówczas zaledwie 10-20 macew, w tym nagrobek rabina Mojżesza Isserlesa). W 1959 roku rozpoczęto renowację nekropolii. Jej rezultatem było odnalezienie i ponowne ustawienie około 700 fragmentów macew, z których znaczna część została wmurowana w ogrodzenie cmentarza.

Jeden z czterech kopców krakowskich usypanych bohaterom narodowym, poświęcony Tadeuszowi Kościuszce.

Od momentu śmierci w 1817 r. narastał kult bohatera narodowego – Tadeusza Kościuszki. Szczególną estymą cieszył się on w Krakowie, mieście z którym był związany i w którym spoczęły jego zwłoki. Opinia publiczna domagała wzniesienia monumentu upamiętniającego Naczelnika, rozpoczynając zbiórkę pieniędzy na ten cel. Nie potrafiono się jednak zdecydować jaki sposób uczczenia były odpowiedni. Ostatecznie zdecydowano się usypać kopiec na kształt istniejących w Krakowie od prawieków kopców: Krakusa i Wandy. Stawiano je za wzór trwałości i niezniszczalności, podkreślano, że zostały one wzniesione wspólnym wysiłkiem całego ludu, i że takiej budowli nie zdołają obalić wrogowie. Decyzję tę zatwierdził w lipcu 1820 r. Senat Wolnego Miasta Krakowa. Jako miejsce budowy wybrano wzgórze Św. Bronisławy na zachód od miasta.

Uroczyste rozpoczęcie sypania kopca 15 września 1820 r. stało się wielkim wydarzeniem, przyciągnęło wielu Polaków, także spoza granic Rzeczypospolitej Krakowskiej: weteranów powstań, chłopów, młodzieży. W czasie trzyletniej budowy znaczną część pracy wykonali ochotnicy, symboliczny chociażby udział w sypaniu stał się patriotycznym obowiązkiem, brali w nim udział nawet cudzoziemcy odwiedzający miasto. Ostatecznie, mimo problemów technicznych i finansowych, budowę zakończono 25 października 1823 r. Usypany kopiec miał 80 m średnicy podstawy, 8,5 m średnicy u wierzchołka i wysokość 34,1 m.

Dalszej opieki nad kopcem podjął się Komitet Budowy Pomnika Tadeusza Kościuszki. Planowano wznieść wokół niego osadę dla rodzin chłopskich, które brały udział w insurekcji kościuszkowskiej, ostatecznie jednak musiano zrezygnować z tego pomysłu. Problemem stało się utrzymanie kopca, uszkadzanego przez czynniki klimatyczne (wiatr, opady) i zwierzęta polne. W 1846 r. planowano gruntowną renowację, a nawet jego przebudowę w celu poprawy stabilności zboczy. Uniemożliwiła to ostatecznie likwidacja Wolnego Miasta Krakowa i wcielenie go do zaboru austriackiego.

Prowadzona polityka germanizacji, zwłaszcza po wydarzeniach Wiosny Ludów, polegała m.in. na likwidacji lub umniejszaniu znaczenia pamiątek polskości. Także działania zmierzające do przekształcenia Krakowa w twierdzę nie ominęły kopca Kościuszki. W 1850 r. jego teren z najbliższym otoczeniem został przejęty przez władze wojskowe, które postanowiły otoczyć go pierścieniem fortyfikacji. Ich budowę zakończono w 1854 r. Wyrażono jednak zgodę na swobodny dostęp ludności do kopca od wschodu do zachodu słońca. W 1860 r. na szczycie umieszczono granitowy głaz z napisem: "Kościuszce".

W czasie I wojny światowej Austriacy, po usunięciu pamiątkowego kamienia, urządzili na szczycie kopca punkt obserwacyjny. Po odzyskaniu niepodległości budowla stała się znów dużą atrakcją i osobliwością Krakowa, celem licznych wycieczek. W 1937 r. wzniesiono w pobliskim Lesie Wolskim czwarty kopiec – Józefa Piłsudskiego. W czasie okupacji hitlerowskiej, Niemcy planowali zniwelowanie kopca Kościuszki jako symbolu polskości. W czasie wyzwalania Krakowa stał się on punktem obserwacyjnym i siedzibą dowództwa wojsk radzieckich.

Po II wojnie światowej przystąpiono do niszczenia poaustriackiego fortu, motywując to potrzebą pozyskania materiałów budowlanych, jak i zniszczenia śladów obecności zaborcy. Prace rozbiórkowe trwały do 1957 r. (zdołano wyburzyć zachodnią część fortu), wskutek protestów miłośników zabytków i specjalistów, jak również nieopłacalności całego przedsięwzięcia, zrezygnowano z tych działań. Pojawiły się różne koncepcje zagospodarowania terenu. W 1977 r. w odrestaurowanej części fortu uruchomiono hotel, na początku lat dziewięćdziesiątych XX wieku fort stał się również siedzibą radia RMF FM.

Na skutek potężnych ulew w 1997 r. kopiec uległ poważnemu uszkodzeniu. W celu ratowania wzgórza powołano Komitet Honorowy Ratowania Kopca Kościuszki który zbierał pieniądze na remont. Koszt odnowienia kopca wyniósł 14,7 mln zł. Kopiec udostępniono z powrotem zwiedzającym 10 listopada 2002 r.

Rozległa łąka o powierzchni 48 ha, położona w Krakowie, w pobliżu historycznego centrum. Współcześnie Błonia zamknięte są w trójkącie ulic Focha, 3 Maja i Piastowskiej. Jest to największa w Polsce łąka w mieście. W 2000 roku Błonia zostały wpisane na listę zabytków.

Historia Błoń sięga roku 1162. Wówczas to Jaksa z Miechowa, zamożny szlachcic, późniejszy założyciel zakonu bożogrobców, podarował klasztorowi norbertanek łąkę między Zwierzyńcem a Łobzowem. Intencją darczyńcy było wyjednanie sobie błogosławieństwa przed wyruszeniem na pielgrzymkę do Ziemi Świętej.

W 1254 biskup Jan Prandota witał tu poselstwo z Asyżu przekazujące bullę kanonizacyjną Stanisława ze Szczepanowa.

Niemal sto lat później, w roku 1366 siostry norbertanki, zawierając umowę z magistratem zamieniły ziemię na kamienicę na ulicy Floriańskiej. Transakcja nie należała do udanych, posesja spłonęła w niedługim czasie. Ciągnące się latami procesy, w które angażowano królów i papieży nie przyniosły zmian w postanowieniach.

Do XIX wieku Błonia były terenem zaniedbanym, a przepływająca przezeń Rudawa, wylewając co roku wiosną, zamieniała go w grzęzawisko, na wysepkach którego w latach epidemii cholery pozostawiano umierających.

Po osuszeniu bagien Błonia świetnie nadawały się do organizowania dużych zgromadzeń. W 1809, kiedy Kraków został włączony do Księstwa Warszawskiego, były miejscem defilady wojskowej z okazji imienin Napoleona. Pomysłodawcami i organizatorami byli książę Józef Poniatowski i generał Jan Henryk Dąbrowski.

W 1849 car Mikołaj I na Błoniach dokonał przeglądu wojsk przed wyprawą na Węgry mającą na celu stłumienie powstania.

Błonia były świadkami obchodów rocznic ważnych wydarzeń z historii narodu polskiego. Tu, w 1910 roku, w podzielonej zaborami Polsce, obchodzono 500 letnią rocznicę zwycięstwa pod Grunwaldem, tu w 1933 Józef Piłsudski odbierał paradę uświetniającą obchody zwycięstwa Jana III Sobieskiego pod Wiedniem.

Na Błoniach odbywały się msze z okazji pielgrzymek Jana Pawła II, gromadzące kilkumilionowe tłumy.

W czasie okupacji hitlerowskiej Niemcy chcieli zabudować Błonia. Miał w tym miejscu stanąć kompleks reprezentacyjnych budynków rządowych, z poaustriackim fortem pod Kopcem Kościuszki w tle. Sam Kopiec planowano zrównać z ziemią.

Historia Błoń to również burzliwa historia wypasu bydła w mieście. W 1834 roku senat Wolnego Miasta Krakowa uregulował wreszcie problem wypasu krów na Plantach, wydając jego całkowity zakaz. Odtąd jedynym legalnym pastwiskiem w Krakowie pozostały Błonia. Przywilej wypasu na Błoniach został nadany podkrakowskim wsiom jeszcze przez królową Jadwigę i żaden magistrat nie próbował go znieść. Dopiero próby takie podjęto w 1965 roku, kiedy przy Błoniach wybudowano hotel Cracovia z oknami wychodzącymi na murawę. Sprawa do dzisiaj nie została uregulowana, protesty krakowian uniemożliwiły zniesienie woli królowej.
Tekst i zdjęcia na licencji GNU | Oryginalny tekst