Historia

Buda - starsza, prawobrzeżna część stolicy Węgier, Budapesztu, w starożytności rzymskie Aquincum. Od połowy XIV wieku stolica Węgier (stała siedziba króla). W latach 1541 - 1686 (podobnie jak Peszt) pod panowaniem tureckim, następnie Habsburgów. W 1767 r. połączona pierwszym stałym mostem na Dunaju z leżącym na przeciwległym miastem Peszt. W 1872 r. scalona z nim (oraz miejscowością Obuda w jedno miasto.
Podczas II wojny światowej w dużym stopniu miasto zostało zniszczone. Po wojnie wiele zabytkowych budynków poddano pieczołowitej rekonstrukcji.

Zabytki:

• zamek królewski z XIII wieku (na liście UNESCO)
• gotycki kościół św. Macieja
• łaźnia turecka z XVI wieku
• barokowe pałace i kościoły (m.in. Paulinów, św. Anny, Elżbietanek)
• secesyjne i neoklasyczne gmachy publiczne (parlament, opera, Muzeum Narodowe)

Gospodarka

Wielki ośrodek różnorodnego przemysłu (60% produkcji krajowej) m.in. zakłady autobusów Ikarus, taboru kolejowego Mavag, wytwórnie motycykli, statków rzecznych, farmaceutyków, przemysł metalurgiczny, maszynowy, elektrotechniczny, spożywczy, chemiczny, włókienniczy. Ważny ośrodek handlowo - finansowy (banki, giełda).

Transport

Budapeszt jest węzłem komunikacyjnym o międzynarodowym znaczeniu drogowym, kolejowym (najstarsze w Europie Środkowej metro, dworce kolejowe Keleti, Déli, Nyugati i inne), port rzeczny Csepel, Międzynarodowy Port Lotniczy Ferihegy.


Tekst i zdjęcia na licencji GNU | Źródło

W północnej części miasta znajdują się ruiny "przodka" Budapesztu sprzed dwóch tysięcy lat czyli Aquincum. Są to pochodzące z okresu rzymskiego pozostałości miasta cywilnego i wojskowego. Znajdują się tu dwa amfiteatry, ozdobione mozaikami wille, wojskowa łaźnia, kamienne filary akweduktu wodnego. Teren ruin należy do Muzeum Aquincum (Szentrendei u. 139), którego najbardziej wartościowymi eksponatami są rzeźbione kamienie, malowidła ścienne oraz starożytne organy. Swoisty nastrój Głównego Placu (Fő tér) Starej Budy oddają dawne parterowe domy, małe restauracje i ciekawe muzea. W pobliżu znajduje się muzeum imienia słynnego rzeźbiarza Imre Vargi, prezentujące dzieła tego współczesnego artysty (Laktanya u. 7); natomiast Muzeum im.Vasarely (Szentlélek tér 6) opiekuje się dorobkiem artystycznym życia Győző Vásárhelyiego, który zasłynął na świecie jako twórca stylu op-art.

W Muzeum Kiscelli (Kiscelli u.108) znajduje się nadzwyczaj bogata kolekcja zbiorów związanych ze stolicą oraz dzieła węgierskich artystów plastyków XX wieku.

Góra Zamkowa w Budzie

Wybudowany w XIV wieku i przebudowany 400 lat później w stylu barokowym Zamek Królewski (Szent György tér) przez 700 lat był siedzibą węgierskich królów, dziś natomiast użycza swych pomieszczeń najczęściej odwiedzanym muzeom i galeriom. Węgierska Galeria Narodowa (Magyar Nemzeti Galéria - budynek B, C, D) ukazuje przekrój węgierskiej historii sztuki od X wieku aż po dzień dzisiejszy: tu zobaczymy zbiór średniowiecznych i renesansowych płyt kamiennych, gotyckie drewniane rzeźby, ikony, ołtarze wieloskrzydłowe, dzieła sztuki renesansowej i barokowej, malarstwo XIX i XX wieku, rzeźbę i eksponaty numizmatyczne. Z przewodnikiem można zwiedzać Kryptę Palatynów Habsburskich. W Budapeszteńskim Muzeum Historycznym (Budapesti Történeti Múzeum - budynék E) oglądać można zrekonstruowane fragmenty średniowiecznego królewskiego zamku budańskiego, kaplicę, gotyckie rzeźby, oraz stałe i czasowe ekspozycje przedstawiające historię Budapesztu. W Bibliotece Narodowej im. Széchényiego (budynek F), największej bibliotece kraju, zgromadzone i wystawione zostały średniowieczne kodeksy oraz najbogatsza kolekcja manuskryptów króla Macieja Corvina, tutaj organizowane są także wystawy czasowe. Muzeum Sztuki Współczesnej - Muzeum Ludwiga (budynek A) prezentuje zwiedzającym dzieła wybitnych węgierskich i zagranicznych artystów współczesnych.

Główny kościół budański o ażurowej kamiennej wieży - Kościół Macieja, naprawdę pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny (Szentháromság tér 2)- w przeszłości był miejscem koronacji i ślubów królewskich. Na początku XIX wieku nad przebudową kościoła w neogotyckim stylu pracowali najwybitniejsi artyści tamtego okresu. W kryptach kościoła znajdują się zbiory sztuki sakralnej (płyty kamienne, relikwie, skarbiec, wierna kopia Świętej Korony), a od wiosny do jesieni w kościele odbywają się koncerty. Z Baszty Rybackiej o siedmiu neoromańskich wieżach (Halászbástya - Szentháromság tér), wzniesionej na średniowiecznych ruinach, rozciąga się wspaniała panorama miasta. Za Basztą znajduje się klasztor dominikanów oraz kościół Św. Mikołaja, w których XIII- XV-wieczne ruiny brawurowym architektonicznym rozwiązaniem wbudowano elegancki budynek Hotelu Hilton. Na hotelowym dziedzińcu dominikańskim odbywają się dziś przedstawienia. W piwnicy Domu Węgierskich Win (Magyar Borok Háza), znajdującego się naprzeciw hotelu, skosztować można niemal wszystkich gatunków węgierskiego wina. Do Dzielnicy Zamkowej prowadzą dwa wejścia: przez Bramę Wiedeńską (Bécsi kapu) oraz przez Plac Parad (Dísz tér), które łączą uliczki zabudowane zabytkowymi kamienicami mieszczańskimi, wzniesionymi na dawnych, średniowiecznych ruinach. Ich szczególną wartość artystyczną podkreślają znajdujące się przy wejściach gotyckie nisze. Z przewodnikiem można zwiedzić 1800-metrowy odcinek Jaskini Zamkowej (Várbarlang - wejście od Országház u. 16) należącej do 12-kilometrowego systemu jaskiń, znajdującego się pod Wzgórzem Zamkowym. Muzeum Historii Wojska (Hadtörténeti Múzeum - Tóth Árpád sétány 40.) i Węgierskie Muzeum Gastronomii i Handlu (Magyar Kereskedelmi és Vendéglátó-ipari Múzeum, Fortuna u. 4.) prezentują historyczne pamiątki z przeszłości, a średniowieczna Bożnica Żydowska (Zsidó Imaház, Táncsics M. u. 26.) prezentuje dawny sposób życia i tradycje budańskiej społeczności żydowskiej. W barokowym pałacu rodziny Erdődy-Hatvany (Táncsics M. u. 7.) mieści się Muzeum Historii Muzyki, gdzie miejsce znalazły wyjątkowe instrumenty muzyczne oraz bogate zbiory rękopisów wielkiego kompozytora węgierskiego Béli Bartóka (1881-1945).

Góra Gellerta

Niewiele jest takich miast, w centrum których wznosi się podobna, będąca pod ochroną góra. Wybudowana w 1851 roku na szczycie Góry Gellerta wojskowa fortyfikacja - Cytadela, służy dziś celom turystycznym, z jej tarasów widokowych podziwiać możemy pełną panoramę miasta. Wytryskujące z głębi góry lecznicze ciepłe źródła wykorzystywane są przez trzy, wybudowane u podnóża góry kąpieliska. Jedno z nich należy do najelegantszego w kraju Kąpieliska Gellérta (Kelenhegyi u. 2-4),w którego skład wchodzą łaźnie termalne, baseny z wodą musującą, baseny ze sztucznymi falami, wanny kąpielowe oraz basen i plaża. Dwa pozostałe pochodzą z okresu tureckiego. są to: Kąpieliska Rudas (Döbrentei tér 9.) i Rác (Hadnagy u. 8-10), do dyspozycji są tu łaźnie termalne, parowe i wanny kąpielowe a w Kąpielisku Rudas jest dodatkowo basen. Znajdujące się na Wzgórzu Róż miejsce pielgrzymek mahometan - Grobowiec Gül Baby (Gül Baba türbéje, Mecset u. 4) oraz pokryte kopułami kąpielisko lecznicze Király (Fő u. 82-84), dysponujące łaźnią termalną, parową i wannami kąpielowymi - to także zabytki z okresu tureckiego.


Położony w południowej części miasta Budafok, ze względu na znajdujące się tu doskonale nadające się do hodowli winorośli wzgórza, stał się miastem wina i szampana. Słynne są jego piwniczne labirynty i Muzeum Fabryki Szampana Törley (Kossuth L. u. 82-94). Na granicy Budafok znajduje się specyficzne muzeum - Park Pomników (Szoborpark Múzeum, róg ul. Balatoni - ul. Szabadkai), w którym spotykamy się z jedyną w swoim rodzaju kolekcją pomników pochodzących z okresu socjalistycznego. W programie zwiedzania warto uwzględnić wizytę w Muzeum Zamkowym Nagytétenyi (XXII., Kastélypark u. 9-11), gdzie prezentowana jest bogata wystawa mebli oraz w ukazującym życie świata morskiego Tropikarium, które mieści się w Centrum Handlowym Campona.

Jeśli przejdziemy z Budy do Pesztu, przekonamy się, że po lewej stronie Dunaju również czekają na nas nasycone historycznym nastrojem części miasta, piękne miejsca wypoczynkowe i wiele innych słynnych osobliwości. Do przeprawy przez Dunaj wybierzmy może pierwszy, najstarszy z dziewięciu łączących brzegi miasta mostów - wybudowany w 1849 roku Most Łańcuchowy im. Széchenyiego (Széchenyi-Lánchid).

Śródmieście

Śródmiejski kościół parafialny na placu 15-go Marca (Március tér 15.) jest pierwszym kościołem miasta. Jedyną w swoim rodzaju ciekawostką jest to, iż w jego wnętrzach spotkamy pamiątki po wszystkich stylach architektonicznych, od romańskiego począwszy, a skończywszy na klasycznym. Znajdująsa się przy ul. Dohány 2, niedawno odrestaurowana synagoga jest największa w Europie, a jej wnętrza cechuje wspaniała akustyka pozwalająca na organizowanie tu koncertów. Na dziedzińcu powstało Muzeum Żydowskie, którego ekspozycja obejmuje jedno z najliczniejszych zbiorów judaistycznych w Europie Środkowej. Muzeum stanowi jednocześnie centrum badawcze kultury żydowskiej. Najpiękniejszym przykładem węgierskiej architektury okresu klasycyzmu jest Węgierskie Muzeum Narodowe (Magyar Nemzeti Múzeum, Múzeum út 14-16). Od 1846 roku przechowuje się tu najcenniejsze pamiątki narodowe, przedstawiające historię narodu węgierskiego od czasów starożytnych do chwili obecnej. Hala Targowa (Vásárcsarnok, Fővám krt. 1-3) zwraca na siebie uwagę ciekawą architekturą. Najpiękniejsze przykłady węgierskiego budownictwa secesyjnego to: bogate w zbiory Muzeum Rzemiosła Artystycznego (I


parművészeti Múzeum, Üllői út 33-37), kamienice przy Placu Serwitów (Szervita tér - śródmieście peszteńskie) oraz dawna Poczta i Kasa Oszczędności (Hold u. 4). Parlament (Országház, Kossuth Lajos tér) jest największym i najbardziej dekoracyjnym budynkiem w kraju. Ten wspaniały gmach, zaprojektowany przez Imre Steindla, został wybudowany w latach 1885-1902. Wysokość budowli wynosi 96 metrów, szerokość 118 metrów, wewnątrz znajduje się 10 dziedzińców, 29 klatek schodowych, 27 bram wejściowych; tu właśnie zainstalowano pierwszy w Europie system ogrzewania centralnego. W siedzibie Zgromadzenia Narodowego i urzędów rządowych przechowywane są Święta Korona i insygnia koronacyjne. Można je obejrzeć podczas grupowego zwiedzania z przewodnikiem. Podniesiony do rangi basilica minor neorenesansowy kościół - Bazylika Św. Stefana (Bajcsy-Zsilinszky út) to największa w stolicy, a druga co do wielkości świątynia w kraju, tu znajduje się też największy dzwon Węgier. Strzeżonym skarbem Kaplicy św. Prawicy jest już prawie 1000 -

letnia relikwia św. Stefana (1000-1038), pierwszego króla Węgier - jego prawa dłoń. W skarbcu znajdują się też zabytki sztuki sakralnej, z balkonu wieży bazyliki roztacza się piękna panorama na całe miasto.

Ciekawych wrażeń dostarczyć może spacer Aleją Andrássy. Po obu stronach prostej jak promień ulicy stoją zaprojektowane z artystycznym smakiem XIX- i XX-wieczne eklektyczne pałace. Węgierska Opera Państwowa (Andrássy út 22), wspaniałe dzieło najsłynniejszego z węgierskich architektów Miklósa Ybla, od czasu powstania w 1864 roku jest centrum węgierskiego życia muzycznego. Odwiedzający w zorganizowanych grupach mogą oglądać ozdobione freskami wnętrza, 1200-osobową widownię oraz techniczne wyposażenie sceny.

Źródło: www.wegry.info.pl